द सिनेमा टाइम्स, काठमाडौं । नेपाली सिनेमा क्षेत्रमा सामाजिक विषयवस्तुमा आधारित सिनेमा बन्ने क्रम बढिरहेको छ । यही क्रममा हलमा प्रदर्शनरत सिनेमा ‘गौँथली’ले एक युवतीको सपना, शिक्षा प्राप्तिको चाहना र समाजसँगको संघर्षलाई केन्द्रमा राखेको छ।

साउन १ गतेदेखि प्रदर्शनमा आएको सिनेमाका निर्देशक डा. कपिल रिजाल हुन् । उनले सिनेमामार्फत् महिला शिक्षा, पारिवारिक सम्बन्ध र सामाजिक विभेदका विषय उठाएका छन्।

सिनेमाको कथा ग्रामीण परिवेशमा हुर्किएकी ‘गौँथली’ नामकी युवतीको जीवन वरिपरि घुम्छ। पढेर आफ्नो भविष्य निर्माण गर्ने सपना बोकेकी ‘गौँथली’ सामाजिक परम्परा र पारिवारिक दबाबका कारण विवाह गर्न बाध्य हुन्छिन्। गाउँका एक वृद्ध शिक्षकले आफ्नो लामो शिक्षण यात्रामा एक जना महिलाले पनि एसएलसी उत्तीर्ण गर्न नसकेको अवस्थालाई सम्झन्छन्। त्यही समाजमा ‘गौँथली’ भने पढेर केही बन्ने सपना देख्छे। तर कक्षा आठपछि नै विवाह गरिदिने सामाजिक परम्पराले उसको सपनामाथि चुनौती खडा गर्छ।

विवाहपछि पनि उनले आफ्नो पढ्ने इच्छा त्याग्दिनन्। परिवार र समाजबाट आउने अवरोधबीच शिक्षालाई जीवन परिवर्तनको माध्यम बनाउने उनको संघर्षले सिनेमालाई भावनात्मक बनाएको छ। यसबाट भन्न सकिन्छ कि निर्देशक डा. रिजालले सरल कथामार्फत समाजमा रहेका विभेद र चुनौतीलाई देखाउने प्रयास गरेका छन्।

सिनेमाले छोरीलाई पढाउनु हुँदैन, सानै उमेरमा विवाह गरिदिनुपर्छ भन्ने पुरानो सोचलाई पर्दामा उतारेको छ । यद्यपि सिनेमाको कथा अहिलेको समयसँग प्रत्यक्ष सम्बन्धित छैन। यसले नेपाली समाजमा केही दशकअघि रहेको परम्परागत सोच र महिलाप्रतिको दृष्टिकोणलाई प्रस्तुत गरेको छ। सिनेमा अहिलेका वयस्क पुस्ता केन्द्रित छ। जसले बालापनमा ती अन्याय भोगेकाहरूको मन छुन सक्छ। तर निर्देशक रिजालले सिनेमा अहिलेको युवा पुस्तालाई पनि छुने किसिमले बनाएका छन्।

सिनेमामा अभिनेत्री सिमरन खड्का गौँथलीको भूमिकामा देखिएकी छन् भने अभिनेता अरुण क्षेत्रीले उनका पति ठूलेको भूमिकामा छन्। सिमरन खड्काले गौँथलीको पीडा, धैर्य र आत्मविश्वासलाई स्वाभाविक अभिनयमार्फत प्रस्तुत गरेकी छन्। परिस्थितिसँग सम्झौता गर्न बाध्य भए पनि शिक्षा हासिल गर्ने उनको अडान र संघर्षलाई उनले प्रभावकारी रूपमा पर्दामा उतारेकी छन्।

घरको काम सकेर राति पढ्ने, परिवारको असहयोग सहने र अनेक कठिनाइका बीच शिक्षालाई निरन्तरता दिने उनको यात्राले सिनेमाको मुख्य भाव बोकेको छ। जसलाई सिमरनले जीवन्त अभिनयमार्फत बलियो बनाएकी छन् । त्यस्तै अरुणले मानसिक रूपमा फरक क्षमता भएका ठूलेको चरित्रलाई हाउभाउ, शरीरको चाल र अभिनयमार्फत विश्वसनीय बनाएका छन्।

सिनेमामा तत्कालीन समाजमा रहेको महिला शिक्षाप्रतिको दृष्टिकोणलाई पनि देखाइएको छ। बुहारी पढ्न खोज्दा अस्वीकार गर्ने सासुको भूमिका लुनिभा तुलाधरले प्रभावशाली रूपमा निर्वाह गरेकी छन्। उनको पात्रमार्फत समाजमा रहेको पुरानो सोच र बुहारीमाथिको विभेदलाई प्रस्तुत गरिएको छ।

सिनेमाको अर्को पक्ष छायांकन शैली पनि हो । कथालाई जीवन्त बनाउन सिनेमामा ग्रामीण जीवनशैली र तत्कालीन सामाजिक परिवेशलाई आकर्षक रूपमा प्रस्तुत गरेको छ भने कथाअनुसार प्रयोग गरिएको गीत/संगीतले सिनेमाको भावनात्मक दृश्यलाई थप बलियो बनाएको छ।

यद्यपि केही दृश्यको गति सुस्त महसुस हुन सक्छ, तर सिनेमाले उठाएका विषय, सन्देश र पात्रहरूले बोल्ने संवाद यसको बलियो पक्ष हुन्। यसर्थ भन्न सकिन्छ कि ‘गौँथली’ केवल एक युवतीको कथा मात्र नभई आफ्नो सपना पूरा गर्न संघर्ष गर्ने धेरै छोरीहरूको प्रतिनिधि कथा बनेको छ। अन्ततः गौँथलीको संघर्षमार्फत महिलाले अवसर पाए आफ्नो क्षमता प्रमाणित गर्न सक्छन् भन्ने सन्देश दिन खोजिएको छ।

समग्रमा, ‘गौँथली’ शिक्षा, आत्मनिर्भरता र सामाजिक परिवर्तनको पक्षमा उभिएको सन्देशमूलक सिनेमा हो। आफ्ना सपना पूरा गर्न परिवार र समाजसँग संघर्ष गरेकी गौँथलीको यात्रा नै सिनेमाको मुख्य भाव हो।

कठिन परिस्थितिका बीच पनि उनले शिक्षालाई जीवन परिवर्तनको माध्यम बनाउँदै अघि बढ्छिन् र अन्ततः आफ्नो पहिचान निर्माण गर्न सफल हुन्छिन्। ‘गौँथली’ नाम आफैंमा स्वतन्त्रता, संघर्ष र आफ्नो अस्तित्व खोज्ने भावसँग जोडिन्छ। त्यसैगरी सिनेमाकी पात्र गौँथलीले पनि सामाजिक बन्धन र पुराना मान्यतासँग संघर्ष गर्दै आफ्नो सपना पूरा गर्ने यात्रा तय गर्छिन्।

यसरी सिनेमाले छोरीको शिक्षा र आत्मनिर्भरतामाथि प्रश्न उठाउने पुरानो सोचलाई चुनौती दिँदै अवसर पाए महिलाले आफ्नो क्षमता प्रमाणित गर्न सक्छन् भन्ने सन्देश दिन्छ। यही कारण ‘गौँथली’ सामाजिक विषयलाई संवेदनशील रूपमा प्रस्तुत गर्ने अर्थपूर्ण सिनेमा बन्न सफल भएको छ।

सिनेमामा अरुण क्षेत्री, सिम्रन खड्का, मदनकृष्ण श्रेष्ठ, प्रकाश घिमिरे, लुनिभा तुलाधर, रवीन्द्र झा, ईश्वरी बराल, सन्जोग रसाइली, सीतादेवी तिमिल्सिना, लक्ष्मीनाथ तिमिल्सिना र राजेन्द्र नेपालीको अभिनय रहेको छ । बाल कलाकारका अंशु ओली र प्रिन्स नेपालीले अभिनय गरेका छन् ।

‘गौँथली’लाई कपिल रिजालले निर्देशन गरेका छन् । भोला रिजाल प्रोडक्सन र सुमन गिरी प्रोडक्सनको प्रस्तुतिमा बनेको सिनेमाको कार्यकारी निर्माता सरला रिजाल छिन् । निर्माताको रूपमा सुमन गिरी र डा. कपिल रिजाल छन् । इन्दु गिरी, मनिष रिजाल, प्रलय रिजाल र जीवन ओली सह-निर्माताको रूपमा रहेका छन् ।

डा. भोला रिजालको कथा रहेको सिनेमाको पटकथा तथा संवाद लेखनमा निर्देशक डा. कपिलसँगै निश्चल कुँवर, निरज नेपाल र गिरिराज घिमिरेले सहकार्य गरेका छन् । गिरिराज घिमिरे मुख्य सहायक निर्देशक रहेको सिनेमामा हरि हुमागाईंको छायांकन, मिलन श्रेष्ठको सम्पादन छ ।